Hỗ Trợ Hành Vi Tích Cực Cho Trẻ Chậm Nói Và Tự Kỷ – Giải Pháp Hiệu Quả Dành Cho Phụ Huynh

1. Nói nôm na, "hỗ trợ hành vi tích cực" là gì?

Nhiều ba mẹ hay hỏi cô: "Con em cứ đánh bạn, la hét suốt, cô có cách nào không?" Cô Luyến hiểu, khi con cứ lặp đi lặp lại những hành vi tiêu cực, ba mẹ mệt mỏi lắm. Phương pháp PBIS (Positive Behavior Interventions and Supports) mà cô hay áp dụng, nói đơn giản là thay vì cứ tập trung vào "con sai chỗ nào", mình chuyển sang "khen con đúng chỗ nào". Mình tạo ra một môi trường mà con thấy an toàn, được khích lệ, từ đó con tự nhiên bớt dần những hành vi chưa tốt.

Với trẻ chậm nói và trẻ tự kỷ, cách này đặc biệt hiệu quả. Con chưa biết cách nói ra nhu cầu nên con la hét, con cắn, con đập phá. Khi mình dạy con một cách khác để "nói" — dù bằng lời, bằng cử chỉ hay bằng hình ảnh — con sẽ bớt bùng nổ đi rất nhiều.

2. Cụ thể thì PBIS giúp con được gì?

Thứ nhất, con học được cách cư xử phù hợp. Không phải bằng roi vọt hay quát mắng, mà bằng sự hướng dẫn nhẹ nhàng, kiên trì từng ngày. Cô nhớ có bé lúc mới vào lớp, cứ hễ không vừa ý là ném đồ chơi. Sau 3 tháng áp dụng PBIS, bé đã biết đưa tay ra xin thay vì ném.

Thứ hai, những hành vi tiêu cực giảm dần. Khi con nhận được sự quan tâm đúng lúc, được khen khi làm tốt, con sẽ không cần phải gào lên để thu hút sự chú ý nữa.

Thứ ba, khả năng giao tiếp cải thiện rõ rệt. Trẻ chậm nói sẽ dần học cách dùng lời, dùng cử chỉ hoặc tranh ảnh để nói lên mong muốn của mình thay vì khóc lóc.

Và cuối cùng, cả nhà sẽ bớt căng thẳng hơn. Khi con tiến bộ, ba mẹ cũng thấy nhẹ lòng, không khí gia đình ấm áp lại.

3. Mấy mẹo nhỏ ba mẹ có thể làm ngay tại nhà

Giữ cho nhà cửa gọn gàng, yên tĩnh: Trẻ nhạy cảm rất sợ chỗ ồn ào, bừa bộn. Một góc nhỏ yên tĩnh trong nhà để con ngồi chơi sẽ giúp con bình tĩnh hơn rất nhiều. Dán lịch sinh hoạt bằng hình ảnh lên tường cho con nhìn, con sẽ biết "à, sau khi ăn là đi ngủ" mà không cần ba mẹ phải nhắc đi nhắc lại.

Khen con ngay và luôn: Con vừa tự cất đồ chơi? Khen liền! "Con giỏi quá, con biết cất đồ chơi rồi nè!" Đừng đợi con làm hoàn hảo mới khen. Mỗi bước tiến nhỏ xíu cũng đáng được ghi nhận. Ba mẹ có thể dùng bảng dán sao, mỗi lần con làm tốt thì được một ngôi sao. Trẻ con mà, thấy sao lấp lánh là mắt sáng lên ngay.

Dạy con cách chào hỏi, chia sẻ: Không cần cao siêu đâu. Mỗi sáng dậy, ba mẹ chào con: "Chào con, con ngủ ngon không?" rồi gợi ý con chào lại. Lúc chơi chung với anh chị em, dạy con nói "cho mình chơi cùng nhé" thay vì giành giật.

Khi con hư, đừng quát: Con đang cáu, mình quát thêm thì con càng bùng nổ. Thay vào đó, hãy nói nhẹ nhàng: "Mẹ biết con đang bực. Để mẹ giúp con nhé." Rồi chuyển hướng con sang một hoạt động khác. Con đang giận mà được rủ đi vẽ tranh hoặc chơi nước, y như rằng sẽ nguôi.

4. Ba mẹ cũng cần kiên nhẫn với chính mình

Cô Luyến hay nói với phụ huynh: "Ba mẹ ơi, thay đổi hành vi không phải chuyện một sớm một chiều. Con cần thời gian, mà ba mẹ cũng cần thời gian." Đừng nản khi tuần này con vẫn ném đồ, tuần sau vẫn la hét. Cứ kiên trì, nhất quán, phối hợp chặt với cô giáo ở lớp, rồi một ngày đẹp trời ba mẹ sẽ thấy con thay đổi. Lúc đó, tất cả nỗ lực đều xứng đáng.

Ba Mẹ Cần Lời Khuyên Chuyên Sâu Cho Bé?

Mỗi bạn nhỏ đều có một nhịp độ phát triển riêng, chẳng bé nào giống bé nào. Nếu ba mẹ đang canh cánh nỗi lo về việc phát triển ngôn ngữ của con, đừng ôm nỗi lo một mình, hãy tâm sự với người có chuyên môn nhé.

• 👉 Tâm sự cùng Cô Trương Luyến: 0909 638 762
• 👉 Tìm hiểu thêm: Các phương pháp can thiệp sớm tự nhiên và hiệu quả tại phòng học.