Cá Nhân Hóa Đánh Giá Và Đặt Mục Tiêu Cho Trẻ Rối Loạn Phát Triển

Cô Luyến đi dạy nhiều năm, gặp không ít trường hợp ba mẹ sốt ruột than thở: "Sao con nhà người ta can thiệp vài tháng là nói veo véo, mà con nhà mình mãi chẳng thấy tiến bộ gì?". Rồi có người ngoài không hiểu lại xì xào bảo do con chậm quá hoặc ba mẹ lười dạy. Thực ra tội cho con và ba mẹ lắm! Mỗi đứa trẻ là một cá thể độc lập với cơ chế sinh học, khả năng nhận thức và hành vi hoàn toàn khác nhau. Thế nên, không thể dùng chung một công thức cho tất cả các bé được. Việc đánh giá và đặt mục tiêu học tập phải được thiết kế riêng (cá nhân hóa) cho từng con thì mới hiệu quả.

1. Con gặp khó khăn gì — phải dùng đúng thước đo nấy

Muốn biết con cần gì, trước tiên mình phải có công cụ đánh giá chính xác mức độ khó khăn của con:

Bé chậm nói đơn thuần: Mình tập trung đánh giá sâu về khả năng ngôn ngữ (con hiểu và diễn đạt được đến đâu), thường sử dụng thang đo PLS-5 để đánh giá cho con.

Bé tự kỷ: Đánh giá phức tạp hơn nhiều. Không chỉ xem khả năng nói, mình còn phải kiểm tra sự tương tác xã hội, hành vi lặp đi lặp lại và cả sự nhạy cảm giác quan của con (thường dùng ADOS-2, PEP-3, CARS...).

Bé chậm phát triển trí tuệ: Cần đánh giá thêm về chỉ số phát triển trí tuệ (IQ) và các kỹ năng thích nghi với cuộc sống hàng ngày (thường dùng WISC hoặc Vineland...).

2. Mục tiêu dạy học phải khác nhau, không được rập khuôn

Khi đã có kết quả đánh giá, cô Luyến sẽ lên mục tiêu học tập riêng cho từng con:

Với bé chậm nói đơn thuần: Mục tiêu rất rõ ràng: mở rộng vốn từ vựng, dạy con cách phát âm tròn vành rõ chữ và ghép từ thành câu ngắn.

Với bé tự kỷ: Không thể chỉ ép con tập nói từ ngữ. Mục tiêu quan trọng hơn là dạy con biết cách giao tiếp chức năng (biết đòi hỏi món mình thích thay vì giựt đồ), dạy con cách kiểm soát cảm xúc khi bực bội và tập trung chú ý vào người đối diện.

Với bé chậm phát triển trí tuệ: Mình nhấn mạnh vào việc dạy con hiểu những câu mệnh lệnh đơn giản và rèn kỹ năng tự lập hàng ngày (tự xúc ăn, tự mặc quần áo) vì khả năng tiếp thu học thuật của con có phần hạn chế.

3. Phương pháp dạy cũng phải lựa theo tính cách của con

Cách não bộ của mỗi bé tiếp nhận thông tin không giống nhau, nên phương pháp dạy cũng phải linh hoạt:

Với bé chậm nói, tự kỷ nhẹ: Cô Luyến ưu tiên dùng các phương pháp kích thích ngôn ngữ tự nhiên thông qua trò chơi, tiêu biểu như mô hình Hanen (áp dụng nguyên tắc OWL: Quan sát - Chờ đợi - Lắng nghe con).

Với bé tự kỷ mức độ vừa và nặng: Sẽ hiệu quả hơn khi kết hợp phương pháp ABA (phân tích hành vi ứng dụng) chia nhỏ nhiệm vụ để dạy con từng bước một, hoặc dùng hệ thống trao đổi hình ảnh PECS để con học cách chủ động giao tiếp.

Với bé chậm phát triển trí tuệ: Cần dạy bằng hình ảnh trực quan sinh động, lặp đi lặp lại thật nhiều lần kết hợp các câu lệnh ngắn gọn, rõ ràng.

Tóm lại, mỗi em bé là một bông hoa có thời gian nở khác nhau. Đánh giá đúng năng lực thực tế, đặt mục tiêu vừa sức và dùng phương pháp phù hợp chính là chìa khóa để giúp con tiến bộ từng ngày.

Ba Mẹ Cần Lời Khuyên Chuyên Sâu Cho Bé?

Mỗi bạn nhỏ đều có một nhịp độ phát triển riêng, chẳng bé nào giống bé nào. Nếu ba mẹ đang canh cánh nỗi lo về việc phát triển ngôn ngữ của con, đừng ôm nỗi lo một mình, hãy tâm sự với người có chuyên môn nhé.

• 👉 Tâm sự cùng Cô Trương Luyến: 0909 638 762
• 👉 Tìm hiểu thêm: Các phương pháp can thiệp sớm tự nhiên và hiệu quả tại phòng học.