Can thiệp sớm cho trẻ tự kỷ bằng phương pháp ngôn ngữ trị liệu

1. Tự kỷ — nghe thì sợ, nhưng hiểu rồi sẽ bớt lo

Cô Luyến nhớ có lần một mẹ ôm con đến lớp, mắt đỏ hoe hỏi: "Con em 2 tuổi rồi mà chưa nói được gì, có phải tự kỷ không cô?" Câu hỏi đó cô nghe đi nghe lại suốt hơn chục năm làm nghề. Rối loạn phổ tự kỷ (ASD) nói đơn giản là con gặp khó khăn trong việc giao tiếp, kết nối với mọi người xung quanh, và hay có những hành vi lặp đi lặp lại. Mỗi bé biểu hiện một kiểu, không bé nào giống bé nào đâu ba mẹ ạ.

2. Mấy dấu hiệu ba mẹ nên để ý sớm

Nhiều nhà cứ nghĩ "con lớn tự khắc nói", nhưng thực tế, có những mốc mà nếu con bỏ lỡ thì ba mẹ nên chú ý ngay:

Bé 6 tháng mà chẳng bao giờ cười hay tỏ ra vui khi thấy mẹ. Bé 9 tháng không bập bẹ, không biết chỉ tay hay vẫy tay. 12 tháng gọi tên mà con cứ như không nghe thấy, chẳng quay lại. 16 tháng rồi mà chưa nói được từ nào, dù chỉ là "măm" hay "ba". Đến 2 tuổi mà con vẫn không ghép được 2 từ đơn giản kiểu "mẹ bế" hay "ăn cơm" thì ba mẹ đừng chờ nữa, đưa con đi khám ngay nhé.

3. Đánh giá con như thế nào?

Khi ba mẹ đưa con đến gặp chuyên gia, mình sẽ dùng các bộ công cụ chuyên dụng như STAT để đánh giá bé từ 24 đến 36 tháng. Nôm na là mình xem con giao tiếp ra sao, con chơi với bạn thế nào, con có tương tác được với đồ vật và người xung quanh không. Từ đó mới biết con đang ở mức nào và cần hỗ trợ gì.

4. Ngôn ngữ trị liệu giúp con thế nào?

Ở lớp cô Luyến, cô dùng ngôn ngữ trị liệu để giúp các bé "mở miệng" theo cách tự nhiên nhất có thể. Cô hay nói với phụ huynh: đừng ép con nói, mà hãy tạo cho con lý do để muốn nói.

Với những bé thích nhìn hơn thích nghe, cô dùng hình ảnh. Ví dụ phương pháp PECS — con muốn gì thì đưa hình ảnh ra trao đổi, dần dần con sẽ hiểu rằng "à, mình đưa cái hình này ra thì sẽ được cái mình thích". Rồi từ hình ảnh, con sẽ chuyển sang dùng lời nói. Cô cũng hay kể chuyện xã hội cho các bé nghe, kiểu như "Khi bạn lấy đồ chơi của mình, mình nói: cho mình mượn nhé" — để con hiểu cách ứng xử trong từng tình huống cụ thể. Ngoài ra, trò chơi tương tác là thứ không thể thiếu. Con vừa chơi vừa học, vậy mới thấm.

5. Mô hình can thiệp sớm bán trú

Nhiều phụ huynh hỏi cô: "Con đi can thiệp mấy buổi một tuần thì đủ?" Thực ra không có con số cố định. Nhưng mô hình bán trú mà cô đang áp dụng, con đến lớp 1-2 ngày/tuần, được cô giáo và chuyên gia ngôn ngữ trị liệu kèm sát, lại vừa được sinh hoạt tự nhiên như ăn, ngủ, chơi cùng bạn. Con học không chỉ trong buổi can thiệp mà học cả lúc ăn cơm, lúc xếp hàng rửa tay. Môi trường tự nhiên chính là lớp học tốt nhất.

6. Tại sao phải can thiệp sớm?

Cô nói thật, não bộ của trẻ dưới 3 tuổi đang ở giai đoạn "vàng" — nó mềm dẻo, dễ uốn nắn nhất. Nếu mình can thiệp đúng lúc, con sẽ cải thiện khả năng giao tiếp rõ rệt, bớt đi những hành vi rập khuôn, và quan trọng nhất là con có thể hòa nhập với bạn bè cùng trang lứa. Cô đã chứng kiến không ít bé ban đầu đến lớp chỉ ngồi im một góc, sau vài tháng can thiệp đã biết gọi "cô ơi" và chạy ra chơi cùng bạn. Những khoảnh khắc đó, cô mừng không kém gì ba mẹ đâu.

7. Lời nhắn gửi ba mẹ

Đừng tự trách mình khi con được chẩn đoán tự kỷ. Đó không phải lỗi của ai cả. Điều ba mẹ cần làm là quan sát con, tin tưởng con, và tìm đúng người đồng hành. Khi gia đình và chuyên gia cùng chung tay, con nhất định sẽ tiến bộ. Cô Luyến luôn tin vào điều đó.

Ba Mẹ Cần Lời Khuyên Chuyên Sâu Cho Bé?

Mỗi bạn nhỏ đều có một nhịp độ phát triển riêng, chẳng bé nào giống bé nào. Nếu ba mẹ đang canh cánh nỗi lo về việc phát triển ngôn ngữ của con, đừng ôm nỗi lo một mình, hãy tâm sự với người có chuyên môn nhé.

• 👉 Tâm sự cùng Cô Trương Luyến: 0909 638 762
• 👉 Tìm hiểu thêm: Các phương pháp can thiệp sớm tự nhiên và hiệu quả tại phòng học.