Điều Hòa Cảm Giác: Giải Pháp Tối Ưu Hóa Xử Lý Giác Quan Ở Trẻ Tự Kỷ

Lời mở đầu của cô Luyến:

Hàng ngày tiếp xúc với các bé tự kỷ, cô Luyến gặp rất nhiều trường hợp đặc biệt. Có bé hễ nghe tiếng máy hút bụi hay máy sấy tóc là hai tay bịt chặt tai khóc thét lên. Lại có bé cứ thích nhìn chằm chằm vào bóng đèn neon, hay nằm lăn lộn dưới đất để cọ xát cơ thể. Nhiều ba mẹ thấy vậy thì mắng con bướng, nghịch ngợm. Nhưng thực chất, đó là lúc hệ thống cảm giác của con đang bị quá tải hoặc thiếu hụt kích thích. Phương pháp điều hòa cảm giác sẽ giúp các con cân bằng lại cơ thể để thích nghi tốt hơn với cuộc sống hàng ngày.

Các hệ giác quan của con hoạt động thế nào?

Để giúp con điều hòa cảm giác, trước hết ba mẹ cần hiểu cơ thể con đang tiếp nhận thế giới qua những kênh nào:

1. Kênh Thị giác (Mắt nhìn)

Nhận biết màu sắc, hình dạng và giúp con di chuyển không bị vấp ngã. Một số bé tự kỷ nhạy cảm quá mức với ánh sáng mạnh, làm con dễ bực bội.

2. Kênh Thính giác (Tai nghe)

Giúp con nghe và phân biệt các âm thanh. Kênh này cực kỳ quan trọng cho việc tập nói. Nếu bé quá nhạy cảm với tiếng ồn, con sẽ khó tập trung học giao tiếp xã hội.

3. Kênh Vị giác và Khứu giác (Mùi vị)

Giúp con phân biệt món ngon món dở và mùi hương xung quanh. Có những bé kén ăn kinh khủng chỉ vì con cực kỳ nhạy cảm với kết cấu của thức ăn (ví dụ không ăn đồ nhão hoặc đồ cứng).

4. Hệ Tiền đình (Giữ thăng bằng)

Giúp con biết cơ thể mình đang chuyển động thế nào và giữ thăng bằng khi đi, chạy. Những bé có hệ tiền đình nhạy cảm thường sợ đi cầu thang, sợ đi xích đu, ngược lại có bé lại thích quay vòng tròn không biết chóng mặt.

5. Hệ Xúc giác (Da chạm)

Cảm nhận nóng lạnh, đau đớn và kết cấu của vật thể. Có bé sợ chạm vào đất cát, nước hay bùn đất, lại có bé lúc nào cũng đi chân đất để tìm cảm giác cọ xát dưới bàn chân.

6. Cảm giác Bản thể (Cảm nhận cơ khớp)

Giúp con nhận biết vị trí tay chân mình mà không cần nhìn. Nó giúp con điều khiển lực tay khi cầm bút, bế đồ chơi mà không làm hỏng.

Cái sự "lệch nhịp" cảm giác ở trẻ tự kỷ

Ở trẻ tự kỷ, hệ thần kinh xử lý thông tin từ các giác quan bị chệch nhịp, thường biểu hiện qua 3 nhóm chính:

Quá nhạy cảm:

Con phản ứng cực kỳ mạnh mẽ với những thứ người bình thường thấy bình thường. Một tiếng còi xe, một vệt ánh sáng chói, hay một cái chạm nhẹ của bạn cũng có thể khiến con hoảng loạn và nổi giận lôi đình.

Kém nhạy cảm:

Con dường như trơ ra trước mọi kích thích. Con bị ngã đau mà không khóc, không cảm nhận được nước nóng lạnh, hoặc không biết mặt mình đang dính đầy sữa.

Tìm kiếm cảm giác:

Vì hệ thần kinh kém nhạy nên con luôn tìm kiếm các kích thích mạnh. Con thích chạy nhảy va đập vào tường, thích xoay tròn bánh xe, hay cho mọi thứ vào miệng gặm để cảm nhận.

Cách giúp con điều hòa cảm giác ngay tại nhà

Khi đã hiểu con thuộc nhóm nào, ba mẹ có thể áp dụng một số cách sau để giúp con lấy lại cân bằng:

1. Dọn dẹp lại không gian sống của con

Tạo một góc nhỏ yên tĩnh trong nhà, dùng rèm cản bớt ánh sáng và tiếng ồn. Khi con có dấu hiệu bị quá tải cảm giác, hãy cho con vào góc này để nghỉ ngơi. Cố gắng giữ lịch trình sinh hoạt đều đặn để con cảm thấy an toàn.

2. Thay đổi cách trò chuyện và tiếp cận con

Khi nói chuyện với con, hãy nói thật nhỏ nhẹ, chậm rãi. Đừng bao giờ đột ngột ôm chầm lấy con từ phía sau nếu con là đứa sợ chạm. Hãy dùng thêm tranh ảnh để hướng dẫn con làm việc từng bước một, tránh để con bị ngợp.

3. Đưa các bài tập giác quan vào trò chơi hàng ngày

Cho con chơi với đất nặn, cát, nước để da tay con quen dần với các kết cấu khác nhau. Thực hiện massage nhẹ nhàng cho con hàng ngày. Cho con chơi các trò vận động có định hướng như đi thăng bằng trên một đường thẳng, nhảy lò cò hay kéo co để con cảm nhận cơ khớp tốt hơn.

4. Sự kiên trì của ba mẹ và giáo viên là chìa khóa

Hãy theo dõi sát sao xem con hay bùng nổ trong hoàn cảnh nào để phòng tránh trước. Sự kết hợp chặt chẽ giữa cô giáo ở lớp và ba mẹ ở nhà sẽ giúp con tiến bộ nhanh hơn nhiều.

Ba Mẹ Cần Lời Khuyên Chuyên Sâu Cho Bé?

Mỗi bạn nhỏ đều có một nhịp độ phát triển riêng, chẳng bé nào giống bé nào. Nếu ba mẹ đang canh cánh nỗi lo về việc phát triển ngôn ngữ của con, đừng ôm nỗi lo một mình, hãy tâm sự với người có chuyên môn nhé.

• 👉 Tâm sự cùng Cô Trương Luyến: 0909 638 762
• 👉 Tìm hiểu thêm: Các phương pháp can thiệp sớm tự nhiên và hiệu quả tại phòng học.